Kundalik xavfsizlik · Texnik bilim shart emas

Kiber savodxonlik

Raqamli hayotingizni xavfsizroq qiling.

Boshlang‘ichdan yuqori darajagacha qisqa darslar: iPhone, Android, Windows va Mac uchun qadamlar. Hisoblaringiz, pulingiz va maxfiyligingizni himoya qiladigan odatlar.

Xavfsizlik akademiyasi

O‘z darajangizda, o‘z qurilmangizda o‘rganing

Darajani va qurilmangizni tanlang. Har bir dars taxminan ikki daqiqa: nega muhim, nimani bosish kerak va bitta qisqa savol.

Menyu nomlari ingliz tilida berilgan: iOS va macOS’da o‘zbek tili yo‘q. Android yoki Windows o‘zbekcha bo‘lsa, nomlar tarjima qilingan bo‘ladi. Topa olmasangiz, Sozlamalarni ochib, qidiruv maydoniga nomini yozing.

Boshlang‘ich

Shu yerdan boshlang. Ko‘p hujumlarni to‘xtatadigan odatlar.

5 ta dars, taxminan 10 daqiqa

Qulflang, yangilang, topib oling

Nega muhimKo‘p buzib kirishlar oson topiladigan qulf yoki yangilanish allaqachon tuzatgan zaiflikdan foydalanadi. Kuchli qulf bilan yo‘qolgan qurilma shunchaki yo‘qolgan qurilma bo‘lib qoladi.

Eslab qolingKuchli qulf, avtomatik yangilanish va Find My: bir marta sozlang, ular sizni har kuni himoya qiladi.

Nima qilish kerak

iPhone
  1. Settings → Face ID & Passcode → Change Passcode. Kamida 6 raqam ishlating; tug‘ilgan kun yoki 123456 emas.
  2. Settings → General → Software Update → Automatic Updates: hammasini yoqing.
  3. Settings → [ismingiz] → Find My → Find My iPhone: yoqing, Send Last Location bilan birga.
Android
  1. Settings → Security (yoki Security & privacy) → Screen lock: kamida 6 raqamli PIN yoki parol. Chizma qulfni yelkangiz ortidan ko‘rib olish oson.
  2. Settings → System → Software updates: kutayotgan hamma narsani, Google Play tizim yangilanishini ham o‘rnating.
  3. Sozlamalardan Find Hub’ni (eski telefonlarda Find My Device) qidirib, yoqing. Bir marta android.com/find orqali sinab ko‘ring.
Windows kompyuter
  1. Settings → Accounts → Sign-in options: Windows Hello’ni sozlang (yuz, barmoq izi yoki PIN). Joyingizdan turganingizda Windows + L ni bosing.
  2. Settings → Windows Update → Check for updates, so‘ng qayta ishga tushiring. Microsoft Store’dagi ilovalarni ham yangilang.
  3. Settings → Privacy & security → Find my device: yoqing.
Mac
  1. System Settings → Lock Screen: ekran saqlovchi boshlangach yoki displey o‘chgach, parol darhol so‘ralsin.
  2. System Settings → General → Software Update → Automatic updates (ⓘ tugmasi): hammasini yoqing.
  3. System Settings → [ismingiz] → iCloud: Find My Mac’ni yoqing (See All ichida bo‘lishi mumkin).

Qisqa savol

Band paytingizda telefon xavfsizlik yangilanishi uchun qayta ishga tushishni so‘rayapti. Eng to‘g‘ri yo‘l qaysi?

  1. Bir necha haftaga qoldirish. Yangilanishlar asosan yangi emojilar.
  2. So‘ramasligi uchun avtomatik yangilanishni o‘chirish.
  3. Bugun kechasi o‘rnatilsin, yangilanish shoshilinch deyilgan bo‘lsa, hoziroq.
Javobni ko‘rsatish

Xavfsizroq tanlov: Bugun kechasi o‘rnatilsin, yangilanish shoshilinch deyilgan bo‘lsa, hoziroq.

Xavfsizlik yangilanishlari jinoyatchilarga allaqachon ma’lum bo‘lgan teshiklarni yopadi. Kechasi o‘rnatish sizga hech narsaga tushmaydi.

Hisoblaringizga kim kira olishini tekshiring

Nega muhimElektron pochta yoki telefon hisobingiz bosh kalit: u boshqa barcha parollarni tiklay oladi. Besh daqiqada yana kim tizimga kirganini ko‘rasiz.

Eslab qolingPochta hisobingiz bosh kalit. Uni yiliga ikki marta tekshiring.

Nima qilish kerak

Har qanday qurilmada
  1. haveibeenpwned.com saytiga pochtangizni kiriting: qaysi ma’lumot sizib chiqishlarida borligingizni ko‘rasiz. O‘sha parollarni almashtiring.
  2. Tanimagan qurilma, seans va ulangan ilovalarni olib tashlang, so‘ng parolni almashtiring.
iPhone
  1. Settings → [ismingiz] → Sign-In & Security: ishonchli telefon raqamlarini tekshiring, Recovery Contacts bo‘limida ishonchli odamni qo‘shing.
  2. [ismingiz] sahifasini pastga suring: Apple hisobingizga kirgan barcha qurilmalar shu yerda. Tanimaganlarini olib tashlang.
Android
  1. Settings → Google → Manage your Google Account → Security: Security Checkup’ni ishga tushiring.
  2. O‘sha Security sahifasida Your devices’ni oching va tanimagan qurilmalarni hisobdan chiqaring.
Windows kompyuter
  1. account.microsoft.com → Security: so‘nggi kirishlar tarixini ko‘rib chiqing.
  2. Ikki bosqichli tasdiqlashni yoqing yoki Microsoft Authenticator ilovasi yoxud passkey bilan parolsiz kirishga o‘ting.
Mac
  1. System Settings → [ismingiz] → Sign-In & Security: ishonchli telefon raqamlarini tekshiring, Recovery Contact qo‘shing.
  2. [ismingiz] sahifasini pastga suring: Apple hisobingizdagi barcha qurilmalar ko‘rinadi. Tanimaganlarini olib tashlang.

Qisqa savol

Google hisobingizda siz hech borib ko‘rmagan shahardan kirilgani ko‘rinmoqda. Nima qilasiz?

  1. Parolni almashtiraman, o‘sha qurilmani chiqaraman va 2-Step Verification yoki passkey yoqaman.
  2. E’tibor bermayman. Ehtimol, VPN.
  3. Butun hisobni o‘chirib yuboraman.
Javobni ko‘rsatish

Xavfsizroq tanlov: Parolni almashtiraman, o‘sha qurilmani chiqaraman va 2-Step Verification yoki passkey yoqaman.

Notanish kirish kimdir parolingizni bilishini anglatadi. Yangi parol va ularning seansini o‘chirish ularni chiqarib yuboradi.

Soxta SMS, xat va QR-kodlar

Nega muhimBugungi fishing haqiqiyga o‘xshaydi: posilka uchun to‘lov, bank ogohlantirishi, to‘xtash joyidagi QR-kod. Maqsadi bitta bosish bilan soxta kirish yoki to‘lov sahifasini ochish.

Eslab qolingSiz so‘ramagan havola hech qachon kirish yo‘li emas. Ilovani oching yoki manzilni yozing.

Nima qilish kerak

Har qanday qurilmada
  1. O‘zingiz so‘ramagan havoladan hech qachon kirmang va to‘lamang. Rasmiy ilovani oching yoki manzilni o‘zingiz yozing.
  2. To‘xtash joyi yoki afishadagi QR-kod? Ustiga yopishtirilgan stiker emasligini tekshiring va rasmiy ilovada to‘lang.
iPhone
  1. Settings → Apps → Messages: noma’lum jo‘natuvchilarni saralashni yoqing (Filter yoki Screen Unknown Senders).
  2. Havolani bosib turing: ochishdan oldin u aslida qayerga olib borishini ko‘rasiz.
  3. Firibgar SMS? Ostidagi Report Junk’ni bosing va o‘chiring. Notanish raqamga hech qachon javob yozmang.
Android
  1. Google Messages → profil rasmingiz → Messages settings → Protection & Safety → Spam and scam protection: yoqing.
  2. Firibgarlik haqida xabar bering: suhbatni bosib turing → Block → Report spam.
Windows kompyuter
  1. Outlook yoki Gmail’da havola ustiga sichqonchani olib boring: bosishdan oldin haqiqiy manzil ko‘rinadi.
  2. Microsoft Edge → Settings → Privacy, search, and services → Security: Microsoft Defender SmartScreen yoqilgan tursin.
  3. Xabar bering: Outlook’da Report → Report phishing; Gmail’da ⋮ → Report phishing.
Mac
  1. Mail’da havola ustiga kursorni olib boring: bosishdan oldin haqiqiy manzil ko‘rinadi.
  2. Safari → Settings → Security: Warn when visiting a fraudulent website yoqilgan tursin.
  3. Apple nomidan kelgan soxta xat? Uni reportphishing@apple.com manziliga yuboring, so‘ng o‘chiring.

Qisqa savol

SMS’da posilkangiz ushlab qolingani yozilgan: “Bugun shu havola orqali 15 000 so‘m to‘lang.” Nima qilasiz?

  1. To‘layman. Arzimagan summa.
  2. Kuryerning o‘z ilovasi yoki saytini o‘zim ochib, trek raqamini tekshiraman.
  3. Javob yozib, rostmi deb so‘rayman.
Javobni ko‘rsatish

Xavfsizroq tanlov: Kuryerning o‘z ilovasi yoki saytini o‘zim ochib, trek raqamini tekshiraman.

Kichik to‘lov karta ma’lumotlaringiz uchun qo‘yilgan qopqon. Haqiqiy muammo bo‘lsa, kuryerning o‘z ilovasida ko‘rinadi.

Ilovalarni xavfsiz o‘rnating

Nega muhimSoxta ilovalar parollarni o‘g‘irlash, reklama ko‘rsatish yoki kuzatish uchun haqiqiy nom va belgilarni ko‘chiradi. Ko‘pchiligi havola, qalqib chiquvchi oyna va norasmiy do‘konlardan keladi.

Eslab qolingRasmiy do‘kon, haqiqiy dasturchi, yashirin eshiklar yo‘q.

Nima qilish kerak

Har qanday qurilmada
  1. O‘rnatishdan oldin dasturchi nomi, yuklab olishlar soni va yangi sharhlarni tekshiring. Bir haftalik bank ilovasi xavf belgisi.
iPhone
  1. Faqat App Store’dan o‘rnating. Xabar yoki sayt aytgani uchun profil yoki ilova o‘rnatmang.
  2. Settings → General → VPN & Device Management: tanimagan profilni olib tashlang (ish beruvchingiz o‘rnatgan bo‘lmasa).
Android
  1. Google Play’dan o‘rnating. Play Store → profil rasmingiz → Play Protect → ⚙ → Scan apps with Play Protect: yoqing.
  2. Settings → Apps → Special app access → Install unknown apps: har bir ilova Not allowed bo‘lishi kerak.
  3. Xabarda yuborilgan APK faylni hech qachon o‘rnatmang, hatto bank yoki yetkazib berish xizmatidan deb yozilgan bo‘lsa ham.
Windows kompyuter
  1. Microsoft Store yoki dasturchining rasmiy saytidan o‘rnating, hech qachon reklama yoki qalqib chiquvchi oynadan emas.
  2. Windows Security → App & browser control: Reputation-based protection yoqilgan tursin. Smart App Control taklif qilinsa, yoqiq qoldiring.
  3. Inson ekaningizni isbotlash uchun Windows + R bosib, nimanidir qo‘yishni so‘ragan sayt hujum qilmoqda. Uni yoping.
Mac
  1. System Settings → Privacy & Security → Allow applications from: App Store yoki App Store and identified developers.
  2. Sayt yoki video so‘ragani uchun Terminal’ga hech qachon buyruq qo‘ymang. Mac’dagi parol o‘g‘rilarining ko‘pchiligi shunday kiradi.
  3. macOS ilovani bloklasa, ilova qayerdan kelganiga ishonmasangiz, ogohlantirishni chetlab o‘tmang.

Qisqa savol

Saytda yozuv: “Inson ekaningizni tasdiqlang: Windows + R, keyin Ctrl + V, keyin Enter bosing.” Nima bo‘lyapti?

  1. Oddiy CAPTCHA.
  2. Windows yangilanishi.
  3. Sizni yashirin buyruqni o‘zingiz ishga tushirishga aldayotgan hujum.
Javobni ko‘rsatish

Xavfsizroq tanlov: Sizni yashirin buyruqni o‘zingiz ishga tushirishga aldayotgan hujum.

Haqiqiy CAPTCHA hech qachon biror narsani ishga tushirishni so‘ramaydi. Bu hiyla buferga zararli buyruq qo‘yadi va uni sizga ishga tushirtiradi.

Firibgar qo‘ng‘iroqlar va klonlangan ovozlar

Nega muhimJinoyatchilar raqamni soxtalashtiradi va bir necha soniyalik videodan ovozni klonlay oladi. Shoshilinchlik, sir tutish va pul so‘rash birga kelsa, bu firibgarlik belgisi.

Eslab qolingGo‘shakni qo‘ying va ishonchli raqamga qayta qo‘ng‘iroq qiling. Maxfiy so‘z mukammal ovozdan kuchliroq.

Nima qilish kerak

Har qanday qurilmada
  1. Kimdir muammoga tushib, pul so‘rab qo‘ng‘iroq qilsa, so‘raladigan oilaviy maxfiy so‘zni kelishib oling.
  2. Go‘shakni qo‘yib, o‘zingizda bor raqamga qayta qo‘ng‘iroq qiling: telefoningizda saqlangan yoki bank kartangizda yozilgan raqamga.
  3. Haqiqiy bank, huquq-tartibot xodimi yoki yordam xizmati pulni “xavfsiz hisob”ga o‘tkazish, sovg‘a kartasi olish yoki SMS’dagi kodni aytishni so‘ramaydi.
iPhone
  1. Settings → Apps → Phone: Silence Unknown Callers’ni (yoki Screen Unknown Callers) yoqing. Notanish raqamlar ovozli pochtaga tushadi yoki kimligini aytishi kerak bo‘ladi.
Android
  1. Phone ilovasi → ⋮ → Settings → Caller ID and spam: Filter spam calls’ni yoqing (avtomatik Call Screen bor telefonlarda spam o‘sha yerda bloklanadi).
Windows kompyuter
  1. “Microsoft” telefon raqami va signal tovushli qalqib chiquvchi oyna firibgarlik. Brauzerni yoping: Ctrl + Shift + Esc → uni tanlang → End task.
Mac
  1. “Apple” telefon raqami va signal tovushli qalqib chiquvchi oyna firibgarlik. Brauzerni majburan yoping: Option + Command + Esc.

Qisqa savol

“O‘g‘lingiz” notanish raqamdan qo‘ng‘iroq qilyapti: telefoni buzilgan, hoziroq 5 million so‘m kerak. “Dadamga aytmang.” Avval nima qilasiz?

  1. Oilaviy maxfiy so‘zni so‘rayman, keyin saqlangan raqamiga qayta qo‘ng‘iroq qilaman.
  2. Tezda yuboraman. Ovozi aynan o‘ziniki.
  3. Selfi yuborishini so‘rayman.
Javobni ko‘rsatish

Xavfsizroq tanlov: Oilaviy maxfiy so‘zni so‘rayman, keyin saqlangan raqamiga qayta qo‘ng‘iroq qilaman.

Ovoz va suratni soxtalashtirish mumkin. Maxfiy so‘z va ma’lum raqamga qayta qo‘ng‘iroqni esa soxtalashtirib bo‘lmaydi.

O‘rta

Hujumchilar keyin urinadigan bo‘shliqlarni yoping.

5 ta dars, taxminan 10 daqiqa

Passkey va SIM almashtirishdan himoya

Nega muhimParollarni fishing orqali olish mumkin, SMS kodlarni esa raqamingizni jinoyatchining SIM-kartasiga o‘tkazib o‘g‘irlashadi. Passkey’ni soxta saytga kiritib bo‘lmaydi.

Eslab qolingAvval passkey, keyin autentifikator ilovasi, eng oxiri SMS. SIM-kartangizni ham qulflang.

Nima qilish kerak

Har qanday qurilmada
  1. Xizmat taklif qilsa (Google, Apple, Microsoft, ko‘plab banklar), uning xavfsizlik sozlamalarida passkey yarating.
  2. Mobil operatoringizdan raqamni ko‘chirish uchun PIN yoki SIM almashtirish taqiqini so‘rang, shunda usiz raqamingizni hech kim ko‘chira olmaydi.
  3. Pochta va bank uchun SMS kod o‘rniga passkey yoki autentifikator ilovasini tanlang.
iPhone
  1. Sozlamalardan SIM PIN’ni qidirib, yoqing. Operatorning standart PIN’ini bir marta kiritib, o‘zingiznikini tanlang va PUK kodni xavfsiz saqlang.
  2. Passkey’laringiz Passwords ilovasida saqlanadi va iCloud Keychain orqali sinxronlanadi.
Android
  1. Sozlamalardan SIM lock’ni qidiring va o‘z PIN’ingiz bilan Lock SIM card’ni yoqing. PUK kodni xavfsiz saqlang.
  2. Passkey’laringiz Google Password Manager’da saqlanadi va boshqa Android qurilmalaringizga sinxronlanadi.
Windows kompyuter
  1. Windows Hello passkey saqlay oladi: Settings → Accounts → Passkeys ularni ko‘rsatadi va o‘chiradi.
  2. Passkey telefoningizdami? Sayt ko‘rsatgan QR-kodni skanerlang, telefoningiz kirishni tasdiqlaydi.
Mac
  1. System Settings → [ismingiz] → iCloud → Passwords: yoqing, shunda passkey’lar Apple qurilmalaringiz o‘rtasida sinxronlanadi.
  2. Passwords ilovasini ochib, passkey’laringizni va qaysi hisoblar hali faqat parol bilan ekanini ko‘ring.

Qisqa savol

Telefoningizda to‘satdan No service chiqdi, xatda esa raqamingiz yangi SIM-kartaga o‘tkazilgani yozilgan. Avval nima qilasiz?

  1. Bir kun kutaman. Tarmoqda uzilishlar bo‘lib turadi.
  2. Darhol boshqa telefondan operatorga qo‘ng‘iroq qilaman, keyin pochta va bankni himoyalayman.
  3. Telefonni bir necha marta qayta yoqaman.
Javobni ko‘rsatish

Xavfsizroq tanlov: Darhol boshqa telefondan operatorga qo‘ng‘iroq qilaman, keyin pochta va bankni himoyalayman.

Bu SIM almashtirish hujumi. Har bir daqiqa jinoyatchiga kirish kodlaringizni olish imkonini beradi.

Deepfake va sun’iy intellekt firibgarligi

Nega muhimSun’iy intellekt soxta video qo‘ng‘iroq, ovoz va suratlarni arzon va ishonarli qiladi. Nuqsonlarni izlash endi ishonchli emas. So‘rovni tekshirish esa ishlaydi.

Eslab qolingYuzni emas, so‘rovni tekshiring.

Nima qilish kerak

Har qanday qurilmada
  1. Pul, kod yoki sir saqlashni so‘ragan har qanday iltimosni o‘zingiz tanlagan ikkinchi kanal orqali tekshirmaguningizcha tasdiqlanmagan deb hisoblang.
  2. Shubhali video qo‘ng‘iroqda faqat haqiqiy odam biladigan narsani so‘rang yoki go‘shakni qo‘yib, o‘zingiz qayta qo‘ng‘iroq qiling.
  3. Tez daromad va’da qiladigan mashhurlar ishtirokidagi investitsiya reklamalari deyarli har doim deepfake. Reklama sababli hech qachon pul o‘tkazmang.
  4. Joylashtiradigan narsalaringizni cheklang: yuzingiz va ovozingiz bor ochiq videolar xom ashyo. Imkoni bo‘lsa, hisoblarni yopiq qiling.

Qisqa savol

Video qo‘ng‘iroqda “direktoringiz” yangi yetkazib beruvchiga shoshilinch pul o‘tkazib, buni sir saqlashni so‘rayapti. Ko‘rinishi va ovozi aynan o‘ziniki. Nima qilasiz?

  1. To‘layman. Uning o‘zi ekanini ko‘rib turibman.
  2. Kamerani o‘chirib, qayta yoqishini so‘rayman.
  3. Odatdagi tasdiqlash tartibiga amal qilaman va o‘zimda bor raqam orqali yoki yuzma-yuz tasdiqlayman.
Javobni ko‘rsatish

Xavfsizroq tanlov: Odatdagi tasdiqlash tartibiga amal qilaman va o‘zimda bor raqam orqali yoki yuzma-yuz tasdiqlayman.

2024-yilda bir muhandislik kompaniyasi “rahbarlari” bilan deepfake video qo‘ng‘iroqdan keyin taxminan 25 million AQSh dollari yo‘qotgan. Tartib va qayta qo‘ng‘iroq buni to‘xtatadi.

Ilova ruxsatlari va josuslik dasturlari

Nega muhimJoylashuvingiz, mikrofoningiz yoki ekraningizni ko‘ra oladigan ilovalar sizni kuzata oladi. Qulfi ochiq telefoningiz bilan bir necha daqiqa josuslik dasturi o‘rnatishga yetadi.

Eslab qolingIlovaga faqat keragi, faqat foydalanayotgan paytingizda.

Nima qilish kerak

Har qanday qurilmada
  1. Turmush o‘rtog‘ingiz yoki qarindoshingiz sizni kuzatyapti deb qo‘rqsangiz, ilovani o‘chirish ularni ogohlantirishi mumkin. Avval yordam xizmati bilan gaplashing.
iPhone
  1. Settings → Privacy & Security → Safety Check → Manage Sharing & Access: ma’lumotlaringizni kim va qaysi ilovalar ko‘ra olishini ko‘rib chiqing.
  2. Settings → Privacy & Security → Location Services: ilovalarni While Using yoki Never qiling, kerak bo‘lmagan joyda Precise Location’ni o‘chiring.
  3. Parolingizni boshqa birov bilgan bo‘lsa, uni almashtiring. Face ID’da faqat yuzingiz borligiga ishonchingiz bo‘lmasa, uni qayta sozlang.
Android
  1. Settings → Security & privacy → Privacy → Permission manager: Location, Microphone va Camera’ni tekshiring.
  2. Sozlamalardan Device admin apps’ni qidiring, keyin Accessibility’ni tekshiring. U yerdagi tanimagan ilova telefoningizni boshqara oladi: uni o‘chiring va olib tashlang.
  3. Play Store → profil rasmingiz → Play Protect → Scan.
Windows kompyuter
  1. Settings → Privacy & security: Location, Camera va Microphone’ni tekshiring, ularga muhtoj bo‘lmagan ilovalarni o‘chiring.
  2. Settings → Apps → Installed apps: o‘zingiz o‘rnatmagan narsalarni, ayniqsa foydalanmaydigan masofaviy kirish vositalarini olib tashlang.
  3. Windows Security → Virus & threat protection → Scan options → Microsoft Defender Antivirus (offline scan) → Scan now: oflayn tekshiruvni boshlang.
Mac
  1. System Settings → Privacy & Security: Location Services, Camera, Microphone, Screen & System Audio Recording va Accessibility’ni ko‘rib chiqing.
  2. System Settings → General → Login Items & Extensions: tanimagan elementlarni olib tashlang.
  3. System Settings → General → Sharing: foydalanmasangiz, Screen Sharing va Remote Login’ni o‘chiring.

Qisqa savol

Fonar ilovasi kontaktlaringiz, joylashuvingiz va mikrofoningizga ruxsat so‘rayapti. Nima qilasiz?

  1. Rad etaman yoki uni o‘chirib, o‘rnatilgan fonardan foydalanaman.
  2. Hammasiga ruxsat beraman, aks holda ishlamasligi mumkin.
  3. Faqat mikrofonga ruxsat beraman.
Javobni ko‘rsatish

Xavfsizroq tanlov: Rad etaman yoki uni o‘chirib, o‘rnatilgan fonardan foydalanaman.

Fonarga bularning hech biri kerak emas. Ortiqcha ruxsatlar orqali ilovalar ma’lumotlaringizni yig‘ib, sotadi.

Shifrlovchi viruslardan omon qoladigan zaxira

Nega muhimShifrlovchi virus, o‘g‘irlik yoki buzilgan qurilma barcha surat va fayllarni olib ketishi mumkin. Shifrlovchi virus ulangan zaxira disklarini ham qulflaydi, shuning uchun bitta nusxani alohida saqlang.

Eslab qolingIkki nusxa, biri kompyuteringizdan uzoqda, va ochilishini tekshiring.

Nima qilish kerak

Har qanday qurilmada
  1. Bir marta tiklashni sinab ko‘ring: zaxiradan bitta faylni oching.
iPhone
  1. Settings → [ismingiz] → iCloud → iCloud Backup: yoqing. Vaqti-vaqti bilan kompyuterga ham zaxira oling.
Android
  1. Settings → Google → All services → Backup: zaxirani yoqing (Backup by Google One).
Windows kompyuter
  1. Windows Security → Virus & threat protection → Ransomware protection: Controlled folder access’ni yoqing.
  2. File History bilan tashqi diskka zaxira oling (Control Panel → File History), so‘ng diskni uzib qo‘ying.
Mac
  1. System Settings → General → Time Machine: tashqi diskka zaxira oling, so‘ng uni chiqarib oling.
  2. Ikkinchi nusxani uydan tashqarida, iCloud Drive yoki boshqa bulut xizmatida saqlang.

Qisqa savol

Shifrlovchi virus qaysi zaxiraga yeta OLMAYDI?

  1. Doim ulangan turadigan USB disk.
  2. Har zaxiradan keyin uzib qo‘yiladigan disk.
  3. O‘sha noutbukdagi ikkinchi papka.
Javobni ko‘rsatish

Xavfsizroq tanlov: Har zaxiradan keyin uzib qo‘yiladigan disk.

Zararli dastur ulangan har qanday narsani qulflay oladi. Uzilgan nusxa xavfsiz qoladi.

Xavfsiz brauzing va ochiq Wi-Fi

Nega muhimSoxta qidiruv reklamalari, buzilgan brauzer kengaytmalari va o‘xshatib yasalgan Wi-Fi tarmoqlari parollarni jimgina o‘g‘irlaydi.

Eslab qolingKamroq kengaytma, qo‘lda yozilgan manzil, shaxsiy Wi-Fi manzili yoqilgan.

Nima qilish kerak

Har qanday qurilmada
  1. Bankingiz manzilini o‘zingiz yozing yoki xatcho‘pdan foydalaning. Qidiruv reklamalari aynan nusxa saytlarga olib borishi mumkin.
  2. Foydalanmaydigan brauzer kengaytmalarini olib tashlang. Bitta yomon yangilanish kengaytmaga har bir sahifani o‘qish imkonini beradi.
  3. Ochiq Wi-Fi’da bank uchun mobil internetdan foydalaning va Wi-Fi kirish sahifasi so‘ragan hech narsani o‘rnatmang.
iPhone
  1. Settings → Wi-Fi → tarmoq yonidagi ⓘ → Private Wi-Fi Address: yoqing (bo‘lsa, Rotating).
Android
  1. Settings → Network & internet → Internet → tarmoq yonidagi ⚙ → Privacy: Use randomized MAC.
Windows kompyuter
  1. Settings → Network & internet → Wi-Fi → Random hardware addresses: yoqing.
Mac
  1. System Settings → Wi-Fi → tarmoq yonidagi Details → Private Wi-Fi address: Rotating.

Qisqa savol

Kafe Wi-Fi sahifasida: “Internetga ulanish uchun shu sertifikatni o‘rnating.” Nima qilasiz?

  1. O‘rnataman. Bu kafening o‘z tarmog‘i.
  2. Hozir o‘rnatib, keyin o‘chiraman.
  3. O‘rnatmayman. Mobil internetdan foydalanaman.
Javobni ko‘rsatish

Xavfsizroq tanlov: O‘rnatmayman. Mobil internetdan foydalanaman.

Sertifikat tarmoqqa shifrlangan trafikingizni o‘qish imkonini berishi mumkin. Haqiqiy hotspotlarga u hech qachon kerak emas.

Yuqori

Maksimal maxfiylik: qulflash rejimi, Tor va Tails.

5 ta dars, taxminan 10 daqiqa

Yuqori darajadagi sozlamalar biroz qulaylikni himoya evaziga beradi. Har bir qadamni yoqishdan oldin o‘qing, tiklash kalitlari va PIN-kodlarni xavfsiz, oflayn joyda saqlang. Tor va Tails ko‘pchilik davlatlarda qonuniy; o‘zingiz yashaydigan joy qonunlarini tekshiring.

Qurilmangizni to‘liq qulflang

Nega muhimJurnalistlar, faollar va amaldorlar kabi josuslik dasturi nishoniga aylanishingiz mumkin bo‘lsa, bu rejimlar hujumchi yeta oladigan joyni qisqartiradi. Buning evaziga biroz qulaylik yo‘qoladi.

Eslab qolingMaksimal himoya biroz qulaylik talab qiladi. Nishon bo‘lishingiz mumkin bo‘lsa, bunga arziydi.

Nima qilish kerak

iPhone
  1. Settings → Privacy & Security → Lockdown Mode → Turn On Lockdown Mode. Ko‘pchilik xabar biriktirmalari, havola ko‘rinishlari va 30 kun ichida o‘zingiz qo‘ng‘iroq qilmagan odamlardan FaceTime qo‘ng‘iroqlari bloklanadi.
  2. Settings → Face ID & Passcode → Stolen Device Protection: yoqing. Tanish joylardan tashqarida muhim o‘zgarishlar Face ID va bir soatlik kutishni talab qiladi.
  3. Uzun harf-raqamli parol ishlating va Face ID & Passcode pastidagi Erase Data’ni yoqing (10 marta noto‘g‘ri urinishdan keyin hammasini o‘chiradi).
  4. Settings → [ismingiz] → iCloud → Advanced Data Protection: iCloud ma’lumotlarining ko‘p qismini uchdan-uchgacha shifrlaydi (Buyuk Britaniyada yangi foydalanuvchilarga endi taklif qilinmaydi).
Android
  1. Android 16 yoki undan yangi: Settings → Security & privacy → Other settings → Advanced Protection. Bitta tugma eng kuchli himoyalarni, jumladan 2G’ni bloklashni yoqadi.
  2. Advanced Protection bo‘lmasa: Settings → Network & internet → SIMs → Allow 2G: o‘chiring. Bu ko‘plab soxta mobil minoralarni to‘sadi.
  3. Lockdown’ni o‘rganing: quvvat tugmasini bosib turing (ba’zi telefonlarda ovozni oshirish tugmasi bilan) → Lockdown. PIN kiritmaguningizcha barmoq izi va yuz bilan ochish o‘chiq turadi.
Windows kompyuter
  1. Settings → Privacy & security → Device encryption (Pro’da BitLocker): yoqing. Tiklash kalitini oflayn saqlang.
  2. Windows Security → Device security → Core isolation → Memory integrity: yoqing.
  3. Kundalik ishni administrator emas, oddiy hisobda qiling. Uni Settings → Accounts → Other users’da qo‘shing.
Mac
  1. System Settings → Privacy & Security → Lockdown Mode: Turn On tugmasini bosing.
  2. System Settings → Privacy & Security → FileVault: yoqing. To‘liq nazorat uchun tiklash kalitini iCloud’da emas, oflayn saqlang.
  3. System Settings → Network → Firewall: yoqing. Options’da stealth mode’ni yoqing.

Qisqa savol

Lockdown Mode kimlar uchun mo‘ljallangan?

  1. Murakkab josuslik dasturlari shaxsan nishonga olishi mumkin bo‘lgan odamlar uchun.
  2. Hamma uchun. Uning hech qanday kamchiligi yo‘q.
  3. Faqat Apple xodimlari uchun.
Javobni ko‘rsatish

Xavfsizroq tanlov: Murakkab josuslik dasturlari shaxsan nishonga olishi mumkin bo‘lgan odamlar uchun.

Apple uni yollanma josuslik dasturlari xavfi ostidagi oz sonli odamlar uchun yaratgan. U bepul va istalgan payt o‘chirib qo‘yish mumkin.

Kuzatuv va ma’lumot yig‘ishni kamaytiring

Nega muhimReklama identifikatorlari, joylashuv tarixi va analitika siz haqingizda batafsil profil tuzadi, ma’lumot brokerlari esa bunday profillarni sotadi.

Eslab qolingReklama identifikatori yo‘q, kuzatuv so‘rovlari yo‘q, kamroq tarix saqlanadi.

Nima qilish kerak

iPhone
  1. Settings → Privacy & Security → Tracking: Allow Apps to Request to Track’ni o‘chiring.
  2. Settings → Apps → Safari: Prevent Cross-Site Tracking yoqilgan tursin.
  3. Settings → Privacy & Security → Apple Advertising: shaxsiylashtirilgan reklamani o‘chiring. Keyin Analytics & Improvements’da hammasini o‘chiring.
Android
  1. Sozlamalardan Ads’ni qidiring va Delete advertising ID’ni tanlang.
  2. Settings → Network & internet → Private DNS → Private DNS provider hostname: dns.quad9.net. U so‘rovlaringizni shifrlaydi va ma’lum zararli saytlarni to‘sadi.
  3. myactivity.google.com saytiga kiring va Web & App Activity 3 oydan keyin avtomatik o‘chirilsin deb belgilang.
Windows kompyuter
  1. Settings → Privacy & security → General: barcha tugmalarni, jumladan reklama identifikatori bo‘yicha shaxsiy reklamani o‘chiring.
  2. Settings → Privacy & security → Diagnostics & feedback: faqat majburiy ma’lumotlarni yuboring, so‘ng Delete diagnostic data.
  3. Microsoft Edge → Settings → Privacy, search, and services → Tracking prevention: Strict’ni tanlang.
Mac
  1. System Settings → Privacy & Security → Analytics & Improvements: hammasini o‘chiring.
  2. System Settings → Privacy & Security → Apple Advertising: shaxsiylashtirilgan reklamani o‘chiring.
  3. Safari → Settings → Privacy: Prevent cross-site tracking yoqilgan tursin.

Qisqa savol

Qaysi iPhone sozlamasi ilovalarning sizni boshqa kompaniyalar ilova va saytlarida kuzatishini to‘xtatadi?

  1. Quvvatni tejash rejimi (Low Power Mode).
  2. Allow Apps to Request to Track’ni o‘chirish.
  3. Tungi rejim (Dark Mode).
Javobni ko‘rsatish

Xavfsizroq tanlov: Allow Apps to Request to Track’ni o‘chirish.

U o‘chirilganda ilovalarga rad etganingiz aytiladi va ular sizni kuzatish uchun reklama identifikatoringizdan foydalana olmaydi.

Tor Browser: iz qoldirmay brauzing

Nega muhimTor trafikingizni uchta ko‘ngilli releydan o‘tkazadi. Saytlar IP manzilingizni, internet provayderingiz esa qaysi saytlarga kirganingizni ko‘rmaydi.

Eslab qolingTor qayerda ekaningizni yashiradi, kimga nima aytganingizni emas. O‘z nomingiz bilan kirmang.

Nima qilish kerak

Har qanday qurilmada
  1. Faqat torproject.org saytidan yuklab oling. Soxta Tor ilova va saytlari zararli dastur tarqatadi.
  2. Settings → Privacy & Security → Security Level: Safest eng kuchli himoyani beradi; ba’zi saytlar ishlamaydi.
  3. Kengaytma qo‘shmang va yuklab olingan hujjatlarni internetga ulangan holda ochmang.
  4. Tor bloklangan bo‘lsa, Settings → Connection’ni (birinchi ishga tushirishda Configure Connection) ochib, Snowflake yoki obfs4 kabi ko‘prik qo‘shing.
iPhone
  1. iPhone uchun Tor Browser yo‘q. Tor Project App Store’dagi Onion Browser’ni tavsiya qiladi; Apple WebKit talabi tufayli u Tor Browser’ning barcha himoyalarini bera olmaydi.
Android
  1. Tor Browser’ni Google Play’dan (dasturchi: The Tor Project) yoki torproject.org’dan o‘rnating.
Windows kompyuter
  1. torproject.org’dagi o‘rnatuvchini ishga tushiring. Saytda uning imzosini tekshirish tushuntirilgan.
Mac
  1. torproject.org’dan .dmg faylini oching, Tor Browser’ni Applications’ga torting, oching va Connect’ni bosing.

Qisqa savol

Tor Browser’da yangiliklarni maxfiy o‘qiyapsiz. Anonimligingizni eng ko‘p nima buzadi?

  1. Safest xavfsizlik darajasidan foydalanish.
  2. Ko‘prikdan (bridge) foydalanish.
  3. O‘sha seansda shaxsiy ijtimoiy tarmoq hisobingizga kirish.
Javobni ko‘rsatish

Xavfsizroq tanlov: O‘sha seansda shaxsiy ijtimoiy tarmoq hisobingizga kirish.

Hisobingizga kirsangiz, sayt qaysi IP manzilni ko‘rishidan qat’i nazar, kimligingizni aniq biladi.

Tails: USB fleshkadagi maxfiy kompyuter

Nega muhimTails USB fleshkadan ishga tushadigan to‘liq operatsion tizim: hamma narsani Tor orqali yuboradi va o‘chirganingizda hammasini unutadi. Kompyuterda hech narsa qolmaydi.

Eslab qolingYoqing, foydalaning, o‘chiring: Tails kompyuterda iz qoldirmaydi.

Nima qilish kerak

Har qanday qurilmada
  1. Tails’ni faqat tails.net saytidan yuklab oling va o‘rnatish qo‘llanmasiga, jumladan yuklanmani tekshirish qadamiga amal qiling.
  2. Sizga kamida 8 GB hajmli USB fleshka va USB’dan yuklana oladigan kompyuter kerak.
  3. Persistent Storage ixtiyoriy va shifrlangan. Faqat zarurini saqlang; qolgan hammasi o‘chirilganda yo‘qoladi.
iPhone
  1. Tails telefonda ishlamaydi. iPhone’da uning o‘rniga Onion Browser va Lockdown Mode’dan foydalaning.
Android
  1. Tails telefonda ishlamaydi. Android’da uning o‘rniga Tor Browser va Advanced Protection’dan foydalaning.
Windows kompyuter
  1. Fleshka ulangan holda qayta ishga tushiring va uni tanlash uchun yuklash menyusi tugmasini bosing (ko‘pincha F12, Esc yoki F9). Tails qo‘llanmasida brendlar bo‘yicha tugmalar bor.
Mac
  1. Tails faqat Intel Mac’larda ishlaydi: Option (⌥) ni bosib turgan holda qayta yoqing va USB fleshkani tanlang. Apple silicon (M1 va undan yangi) Mac’larda u ishlamaydi.

Qisqa savol

Tails’da Persistent Storage’dan tashqarida saqlagan fayllaringiz o‘chirganingizda nima bo‘ladi?

  1. Kompyuterning qattiq diskida qoladi.
  2. O‘chib ketadi.
  3. Bulutga yuklanadi.
Javobni ko‘rsatish

Xavfsizroq tanlov: O‘chib ketadi.

Tails xotirada ishlaydi va o‘chirilganda hammasini unutadi. Asosiy maqsad ham shu.

Haqiqatan maxfiy qoladigan yozishmalar

Nega muhimUchdan-uchgacha shifrlash xabar mazmunini kompaniyadan va o‘rtadagi har kimdan himoya qiladi. Ammo qulf ekranidagi ko‘rinishlar va ulangan kompyuterlar uni baribir ko‘rsatishi mumkin.

Eslab qolingShifrlangan ilova, yashirin ko‘rinishlar, o‘chib ketadigan xabarlar, tekshirilgan xavfsizlik raqamlari.

Nima qilish kerak

Har qanday qurilmada
  1. Muhim suhbatlar uchun Signal’dan foydalaning. Settings → Account → Registration Lock: kuchli PIN bilan yoqing.
  2. Settings → Privacy → Phone Number: raqamingizni kim ko‘rishi va topishini Nobody qiling, o‘rniga foydalanuvchi nomini ulashing.
  3. Settings → Privacy → Disappearing messages → Default timer for new chats: taymerni tanlang.
  4. Muhim kontaktlar bilan xavfsizlik raqamlarini yuzma-yuz tekshiring: suhbatni oching → ismi → View safety number.
iPhone
  1. Settings → Notifications → Show Previews: When Unlocked (yoki Never).
Android
  1. Settings → Notifications → Notifications on lock screen: maxfiy mazmunni yashiring yoki umuman ko‘rsatmang.
Windows kompyuter
  1. Kompyuterdagi Signal telefoningizga bog‘langan. Telefondagi Signal’da Settings → Linked devices: foydalanmaydiganlarini olib tashlang.
Mac
  1. Telefondagi Signal’da Settings → Linked devices: foydalanmaydiganlarini olib tashlang. Mac’da System Settings → Notifications → Show previews: When Unlocked.

Qisqa savol

Kimdir shifrlashni buzmasdan Signal xabarlaringizni qanday o‘qiy oladi?

  1. Qulf ekranidagi ko‘rinishlardan yoki unutilgan ulangan kompyuterdan.
  2. Hech qachon o‘qiy olmaydi.
  3. Wi-Fi parolingizni topib.
Javobni ko‘rsatish

Xavfsizroq tanlov: Qulf ekranidagi ko‘rinishlardan yoki unutilgan ulangan kompyuterdan.

Shifrlash xabarlarni yo‘lda himoya qiladi. Ko‘rinishlar va ulangan qurilmalar ularni yetib kelgandan keyin ko‘rsatadi.

Kundalik xavfsizlik qo‘llanmasi

Har bir dars taxminan 2 daqiqa

Kuchliroq parollar

Uzun va har bir hisob uchun alohida parol tanlang.

Bugun sinab ko‘ring

  1. Avval emailingizni himoyalang: u boshqa hisoblarning parolini tiklashda ishlatiladi. Har bir hisobga alohida parol qo‘ying.
  2. Parol menejerida, xizmat ruxsat bersa, kamida 16 belgili tasodifiy parol yarating.
  3. Yodda saqlash kerak bo‘lsa, bir-biriga aloqasiz so‘zlardan uzun ibora tuzing. Internetdagi tayyor misolni ishlatmang.

Hayotiy vaziyat

Do‘kon saytidagi parolingiz sizib chiqdi. Emailingizda ham shu parol. Nima qilasiz?

Ikkalasini turli uzun parollarga almashtirib, 2FA yoqaman.

Parol menejeridan foydalaning

Parol menejeri parollarni himoyalangan joyda saqlaydi. Hammasini yodlash yoki takrorlash shart emas.

Bugun sinab ko‘ring

  1. Muntazam yangilanadigan menejerni rasmiy sayt yoki do‘kondan oling. Avval tiklash yo‘riqnomasini o‘qing.
  2. Menejerga uzun, alohida bosh parol va MFA qo‘ying. Tiklash ma’lumotlarini xavfsiz saqlang.
  3. Har bir hisobga yangi parol yarating. Odatdagi saytda avtomatik to‘ldirish ishlamasa, manzilni tekshiring.

Hayotiy vaziyat

Yetkazib berish SMSidagi havolada menejer parolni to‘ldirmadi. Nima qilasiz?

Havolani yopib, kompaniyaning rasmiy ilova yoki saytini ochaman.

Ikkinchi himoya: 2FA

Ikki bosqichli tasdiqlash kirishda qo‘shimcha dalil so‘raydi. Faqat parol yetarli bo‘lmaydi.

Bugun sinab ko‘ring

  1. Rasmiy ilova yoki saytda Sozlamalar → Xavfsizlik → Ikki bosqichli tasdiqlashni toping. Nomlar farq qilishi mumkin.
  2. Imkon bo‘lsa passkey yoki xavfsizlik kalitini tanlang. Aks holda autentifikator ilovasi; SMS ham umuman himoyasizdan yaxshiroq.
  3. Zaxira kodlarni hisobdan tashqarida xavfsiz saqlang. Kodni bermang va o‘zingiz boshlamagan kirishni tasdiqlamang.

Hayotiy vaziyat

O‘zini yordam xizmati degan kishi kirish kodingizni so‘radi. Nima qilasiz?

Rad etib, rasmiy ilova orqali yordam xizmatiga murojaat qilaman.

Bosishdan oldin to‘xtang

Firibgarlik email, SMS, ijtimoiy tarmoq va QR-kod orqali keladi. Tanish logotip ishonchlilik dalili emas.

Bugun sinab ko‘ring

  1. Shoshiltirish, kutilmagan yutuq, parol yoki pul so‘rashga ehtiyot bo‘ling.
  2. Xabardagi havola o‘rniga rasmiy ilovani o‘zingiz oching. Qulf belgisi sayt halolligini emas, ulanish shifrlanganini bildiradi.
  3. Shubhali xabarni xizmat orqali xabar qilib, o‘chiring. Hujjat, parol va kirish kodlarini yubormang.

Hayotiy vaziyat

SMS posilka uchun kichik to‘lov so‘rayapti. Eng xavfsiz yo‘l?

Rasmiy ilova yoki tanish sayt orqali tekshiraman.

Pul yuborishdan oldin tekshiring

O‘g‘irlangan hisob yoki taqlid qilingan ovoz soxta iltimosni tanishdek ko‘rsatishi mumkin.

Bugun sinab ko‘ring

  1. Do‘stingiz shoshilinch pul yoki to‘lov kodi so‘rasa, odatdagi raqamiga qo‘ng‘iroq qiling yoki yuzma-yuz tekshiring.
  2. Kutilmagan qo‘ng‘iroq sabab pulni “xavfsiz hisob”ga o‘tkazmang, masofadan boshqarish dasturini o‘rnatmang va ekraningizni ulashmang.
  3. Pul yoki karta ma’lumoti yuborgan bo‘lsangiz, rasmiy ilova yoki ma’lum raqam orqali darhol bankingizga murojaat qiling.

Hayotiy vaziyat

Do‘stingiz chatda shoshilinch to‘lov kodi so‘radi. Birinchi qadam?

Odatdagi raqamiga qo‘ng‘iroq qilib tekshiraman.

Qurilmalarni yangilang

Xavfsizlik yangilanishlari zaifliklarni tuzatadi. Soxta yangilanish oynalari zararli dastur o‘rnatishi mumkin.

Bugun sinab ko‘ring

  1. Tizim, brauzer va ilovalarda avtomatik yangilanishni yoqing. Rasmiy yangilovchi so‘rasa, qayta ishga tushiring.
  2. Ilovani rasmiy do‘kon yoki ishlab chiquvchidan oling. Ruxsatlarni tekshiring: fonarga kontaktlaringiz kerak emas.
  3. Ekran qulfini va qurilmaning ichki himoyasini yoqing. Kutilmagan saytdagi “yangilanish”ni o‘rnatmang.

Hayotiy vaziyat

Sayt brauzeringiz zararlanganini aytib, yangilanish taklif qildi. Nima qilasiz?

Yopib, brauzerning o‘z sozlamalarida yangilanishni tekshiraman.

Tiklash mumkin bo‘lgan nusxa

Telefon yo‘qolishi, tasodifiy o‘chirish yoki zararli dastur muhim fayllarni yo‘qotmasin.

Bugun sinab ko‘ring

  1. Rasm va hujjatlarni himoyalangan xizmat yoki boshqa qurilmaga avtomatik zaxiralang.
  2. Qo‘shimcha nusxani uzilgan holda yoki versiyalar tarixi bilan saqlang. Oddiy sinxronlash o‘chirishlarni ham ko‘chirishi mumkin.
  3. Hozir bitta zararsiz faylni tiklab ko‘ring. Zaxira hisobini alohida parol va MFA bilan himoyalang.

Hayotiy vaziyat

Fayllar bulutga sinxronlanadi. Bu doim to‘liq zaxira nusxami?

Yo‘q: o‘chirish ham sinxronlanishi mumkin. Tarix va tiklashni tekshirish kerak.

Agar hodisa allaqachon bo‘lgan bo‘lsa

Tez harakat qiling. Uyalish yoki hammasini yolg‘iz hal qilish shart emas.

Bugun sinab ko‘ring

  1. Soxta saytda parol kiritgan bo‘lsangiz, ishonchli qurilmadan rasmiy xizmat orqali almashtiring. Takrorlangan parollarni ham o‘zgartiring.
  2. Boshqa seanslardan chiqing, tiklash ma’lumotlari va email yo‘naltirish qoidalarini tekshiring, MFA yoqing. Kira olmasangiz, rasmiy tiklash yo‘lidan foydalaning.
  3. Kontaktlaringizni soxta xabarlar haqida ogohlantiring. Karta ma’lumoti yoki pul yuborilgan bo‘lsa, darhol bankka murojaat qiling. Shubhali havolani qayta ochmasdan dalillarni saqlang.

Hayotiy vaziyat

Soxta sahifaga email parolingizni kiritdingiz. Endi nima qilasiz?

Ishonchli qurilmada hisobni himoyalab, boshqa seanslardan chiqaman.

Kiber savodxonlik

Qisqa test

Sakkizta kundalik vaziyat. Nima qilishingizni tanlang va sababini bilib oling. Vaqt cheklovi va ro‘yxatdan o‘tish yo‘q.

Javoblar faqat sahifa ochiq paytda shu yerda turadi. Ular saqlanmaydi va serverga yuborilmaydi.

Bu o‘quv mashqi, qurilma yoki hisoblaringiz xavfsizligi tekshiruvi emas.

Qo‘shimcha o‘qish

CISA, NIST, NCSC, FTC va FBI ochiq tavsiyalari hamda Apple, Google, Microsoft, Tor Project, Tails va Signal hujjatlariga asoslangan. Ko‘rib chiqilgan: 2026-yil 9-noyabr.